22. okt, 2013

De Engbertsdijksvenen

De Engbertsdijksvenen is een natuurgebied in Overijssel, vlakbij de Duitse grens. Het gebied omvat zo’n 1.000 hectare aan veen, heide en vennen. Het is een restant van een enorm veenmoeras en één van de weinige plaatsen in Nederland waar nog actief hoogveen te vinden is. Het maakt deel uit van Natura 2000, het Europees netwerk van beschermde natuurgebieden.
Het gebied kent verschillende landschappen en duidelijke hoogteverschillen. De zandige hogere delen (de hoogste bedekt met bos) noemt men “haren”. Dit vind je terug in dorpsnamen in de omgeving zoals Kloosterhaar, Westerhaar en Bruinehaar.

Leuk voor de natuurliefhebber (die ik ook ben), maar daar ga ik het niet over hebben. Het gaat mij natuurlijk om de naam Engbertsdijksvenen. Het gebied dankt zijn naam aan de familie Engberts, wier boerderij (zie foto) in Bruinehaar stond – inderdaad, familie. Mijn bet-bet-overgrootvader werd Jan Engberts “van de Bruinehaar” genoemd. Hij kwam in 1821 in Vriezenveen wonen toen hij trouwde met Hanna Scholten, enig kind van Jasper Scholten en Jenneken Roelofs. Zijn vader heette Gerrit Engberts, maar….pas na zijn huwelijk met Aaltjen Engberts, erfdochter van de familieboerderij. Het was dan ook in de tijd vóór Napoleon, waarin erfelijke achternamen nog geen gewoonte waren en je in sommige streken vernoemd werd naar de boerderij waar je woonde. De naam Engberts werd dus in de Franse tijd (1795-1813) geconsolideerd en losgekoppeld van de oude boerderij. Gerrit werd ook wel “Engberts of Hilverdink” genoemd; zijn oorspronkelijke achternaam was “Hilverdink” of “Hilberink” en zijn vader heette Jan “Hilberink”, “Hilverdink” of ook wel “op Hilverdink”. Dat laatste suggereert dat hij op de boerderij Hilverdink was geboren, die in de buurtschap Diffelen (gemeente Ambt Hardenberg) lag.

Om het niet ingewikkelder te maken, stop ik hier maar. In elk geval laat dit zien, dat het zoeken naar je stamboom knap lastig wordt als je voorouders creatief zijn omgegaan met hun familienaam (en enigszins opportunistisch waren ze ook, maar dat terzijde). Overigens is Engberts niet een echt zeldzame naam; behalve in Overijssel komt hij ook veel voor in Drenthe en Friesland. Doordat het een patroniem (“zoon van Engbert”) is, zijn deze Engbertsen bovendien meestal geen familie van elkaar.

In de 15e eeuw begonnen de monniken van het klooster in Sibculo met de afgraving van het hoogveen in dit gebied. Verder bleef de invloed van de mens tot in de 19e eeuw beperkt tot het houden van schapen en kleinschalige landbouw. Ook de vervening was tot in de 19de eeuw geen grootschalig gebeuren. De turf gebruikte men om ’s winters de kachel mee te stoken. Ik weet dus wel waar mijn voorouders op de boerderij zich mee bezig hielden. Hopelijk hadden ze ook nog wat land buiten het veen, anders zal het geen vetpot geweest zijn.

Kijk onder “links” voor een paar leuke websites over de Engbertsdijksvenen!