19. jun, 2014

Schoten in het parlement

Voorafgaande aan de eedaflegging door de nieuwe Spaanse koning Felipe VI liet de NOS een aantal beelden zien over zijn voorganger, Juan Carlos. Bij die gelegenheid kwam ook de mislukte staatsgreep uit 1981 weer aan bod – kolonel Tejero met zijn trawanten, wild om zich heen schietend in het Spaanse parlement.
Ik kan me nog goed herinneren dat we dit ’s avonds in het nieuws zagen (de schietende militairen, de parlementariërs die en masse onder de bankjes doken), maar nu maakte het op de een of andere manier nòg meer indruk op me dan destijds. Toen, met het dictatoriale Spanje van de jaren zestig nog in ons achterhoofd, was het toch niet helemaal vreemd om te aanschouwen. Nu we Spanje al jaren kennen als een modern, democratisch land en EU-lid, maakt het een bizarre indruk en realiseer ik me dat we die gebeurtenis kunnen beschouwen als de definitieve afsluiting van een periode in de geschiedenis van Spanje.

Koning Alfonso, de grootvader van Juan Carlos, verliet na een enorme verkiezingsoverwinning van de linkse en republikeinse partijen in 1931 zijn (overigens al jaren onrustige) land en maakte daarmee plaats voor de Tweede Spaanse Republiek (in de 19e eeuw was Spanje ook al kort een republiek geweest). Wat er toen gebeurde, is bekend. Tegenstanders van de republiek kwamen in opstand. In 1936 brak de Spaanse burgeroorlog uit en uiteindelijk vestigde de overwinnaar, generaal Franco, een rechtse dictatuur. Mede hierdoor raakte Spanje na de Tweede Wereldoorlog in een economisch en politiek isolement. Het werd beschouwd als een derde wereldland. Een bekende uitspraak uit die tijd was: “Afrika begint bij de Pyreneeën”.
In de jaren zestig en zeventig werd de sfeer in Spanje steeds gewelddadiger. Ik kan me nog goed de aanslagen door de Baskische ETA herinneren, en hoe de plegers van die aanslagen de dood vonden aan de wurgpaal. Het volk verlangde naar vrijheid en het bedrijfsleven naar hervormingen om aansluiting bij de rest van Europa te krijgen.
Zij kregen een onverwachte bondgenoot in Juan Carlos, kleinzoon van Alfonso en de door Franco aangewezen opvolger. Franco ging er van uit dat Juan Carlos zijn politiek zou voortzetten. Niets bleek minder waar. De nieuwe koning begon direct met het voorstellen van democratische hervormingen en de ontmanteling van het regime. In 1978 kwam een democratische grondwet tot stand die de sterk gecentraliseerde staatsvorm veranderde in een gedecentraliseerde structuur met autonome regio's.

Toen werd het 1981. Met honderden leden van de Guardia Civil gijzelde Tejero het kabinet met het doel om opnieuw een junta in te stellen. Juan Carlos wist deze couppoging af te wenden. In een televisietoespraak riep hij de Spanjaarden op de eenheid in het land te bewaren en de democratische rechtsvorm te eerbiedigen. Exit Tejero.

Vanaf dat moment kunnen we Spanje beschouwen als een modern Europees land. Het was daarom niet ten onrechte dat, tijdens de eedsaflegging van Felipe in het parlement, zijn voorganger hierom nadrukkelijk geprezen werd.