4. nov, 2014

Blois: een staalkaart van stijlen

Het kasteel van Blois, meer dan een eeuw lang bewoond door de koningen van Frankrijk uit het huis Valois, is een bijzonder gebouw. Opgericht in de middeleeuwen als zetel van de graven van Blois, maakte dit gebouw door de eeuwen heen een merkwaardige ontwikkeling door. Enkele van de koninklijke bewoners drukten hun eigen stempel op het kasteel door er een stuk aan te bouwen. Ze deden dat allemaal in de stijl die in hun tijd “fashionable” was. Maar doordat ze ook het al bestaande gebouw geheel of lieten staan, creëerden ze een staalkaart van architectuurstijlen.

Het oude chateau (uit 1214) kwam aan in 1397 in handen van Louis, hertog van Orléans. Louis was de broer van koning Charles VI en lid van de regentschapsraad, die de regering waarnam voor de krankzinnige koning. Hij werd in 1407 vermoord in opdracht van de hertog van Bourgogne en opgevolgd door zijn zoon Charles. In “Het Woud der Verwachting” van Hella S. Haasse kun je lezen hoe hij ter ere van zijn jonge vrouw Bonne van Armagnac feestelijke ontvangsten organiseert in het kasteel. Dat duurde echter niet lang. In 1415, tijdens de slag bij Azincourt, werd Charles door de Engelse koning Henry V gevangen genomen. Pas na 20 jaar, op zijn 45ste, lieten de Engelsen hem, na betaling van een enorme som aan losgeld, vrij. Charles was in Engeland een dichter geworden. Hij trok zich terug op Blois, dat een centrum werd van literatuur en poëzie en bouwde er ook nog een galerij van deel natuursteen en deels baksteen.
Op zijn oude dag werd Charles in Blois vader van een zoon, die in 1498, bij gebrek aan verdere troonopvolgers, koning werd onder de naam Louis XII.

Louis was getrouwd met de zuster van zijn voorganger Charles VIII, Jeanne de France. Hij liet zich van haar scheiden, hield het in de familie en trouwde met Anne de Bretagne, de weduwe van Charles. Zo kon hij het belangrijke Bretagne voor Frankrijk behouden.
Koning Louis breidde Blois uit met een vleugel, gebouwd in de stijl van de flamboyante gotiek, inclusief een nieuwe kapel. Van het oude kasteel liet hij de grote hal staan, die nog steeds te bewonderen is. Zowel in de oude hal als in de nieuwe vleugel zijn overal de symbolen van Louis en Anne te bewonderen: de egel van Orléans en de hermelijn van Bretagne. Boven de poort het beroemde ruiterstandbeeld van Louis.

Louis en Anne hadden alleen dochters, en die konden in Frankrijk niet opvolgen. Na de dood van Louis werd zijn achterneef François, getrouwd met Louis’ dochter Claude, de nieuwe koning. Wij kennen hem vooral als Frans I, de grote tegenstander van keizer Karel V. Nog geen 10 jaar na de bouw van de vleugel van Louis begon hij met de bouw van zijn eigen vleugel, in de nieuwe renaissancestijl. De prachtige monumentale trap van Frans is wereldberoemd. Het interieur is rijk aan schilderijen en beeldhouwwerk en je kunt er onder meer de vertrekken van Henri III (de laatste koning uit het huis Valois) en van zijn moeder Catharina de Medici bewonderen. En overal weer het symbool van de koning: in dit geval de salamander.

De vleugel van Frans bleef een eeuw lang de laatste. De Bourbons, de nieuwe dynastie, had een voorkeur voor andere kastelen en paleizen. In 1626 echter werd Gaston de Bourbon door zijn broer Louis XIII verheven tot hertog van Orléans. Gaston van Orléans koos Blois als zijn domicilie en vond de bestaande bebouwing niet meer van zijn tijd. Hij liet door architect François Mansart een grote vleugel aanbouwen in de classicistische bouwstijl.

De bezoeker, die nu het kasteel van Blois wil zien, ziet vanuit de stad eerst de renaissancevleugel van Frans I oprijzen. Hij loopt de hoek om, langs de middeleeuwse zaal en duikt dan onder de poort van de laatgotische vleugel en het ruiterstandbeeld van Louis XII door. Via de galerij van Charles van Orléans komt hij op het binnenplein. Links ziet hij de Chapelle St. Calais, rechts weer de renaissancevleugel, nu gedomineerd door de monumentale trap. Links, rechts en boven hem overal egels, hermelijnen en salamanders. En recht voor zich uit ziet hij de strenge classicistische voorgevel van de vleugel van Gaston.

Links achter de kapel staat nog de middeleeuwse toren van Foix en als de bezoeker daar naar toe loopt, kan hij (of zij) genieten van een weids uitzicht over de stad Blois, de Loire en het daar achter liggende landschap, in de wetenschap dat een hele trits koningen, koninginnen en hertogen daar in het verleden hebben gestaan en hetzelfde panorama hebben bekeken.