5. mrt, 2015

Maya en Merit

Met mijn jongste zoon Max bezocht ik het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. We kwamen er voor de tentoonstelling over Carthago, maar we hebben natuurlijk ook alle andere afdelingen bezocht.

Het is een prachtig museum. Het oude pand aan het Rapenburg is door een ingrijpende verbouwing, die van 1996 tot 2000 duurde, veel groter geworden. Dit bood de mogelijkheid om de presentatie van de vaste collectie aanzienlijk te verbeteren, en daar is goed gebruik van gemaakt. De opstelling is overzichtelijk en heldere teksten brengen de bezoeker heel dicht bij het dagelijks leven van de mensen in vroegere tijden.

Net als bij mijn vorige bezoeken was ik het meest onder de indruk van de Egyptische afdeling. De collectie is groot, de mummies en sarcofagen zijn indrukwekkend, en er wordt ook veel aandacht besteed aan andere aspecten van het leven in het oude Egypte. Beroepen, eten en drinken en het hiërogliefenschrift zijn enkele van de onderwerpen die behandeld worden. De vitrines en opstellingen werden door zowel kinderen als volwassenen met veel aandacht bekeken.

Het mooiste beeld op de afdeling is voor mij het dubbelbeeld van Maya en zijn vrouw Merit. Het beeld is van kalksteen,158 cm hoog en het dateert uit ca. 1325 v. Chr.
Maya was bewaarder van de schatkist onder de farao's Toetanchamon (ca. 1333-1323), Eje (ca. 1323-1319) en Horemheb (ca. 1319-1307). Hij had ook de leiding over alle bouwprojecten in het land.

In Sakkara liet Maya een rijk uitgerust graf voor zichzelf en zijn vrouw Merit bouwen. Het dubbelbeeld is gevonden in dit graf. Het is goed bewaard gebleven en ook prachtig gemaakt, met gevoel voor detail. Het beeld heeft een min of meer religieuze functie: het is bedoeld als onderkomen voor hun “ka”, hun ziel.
Wat mij echter het meest opviel is hoe informeel dit beeld is, vooral in contrast met de vaak wat stijve beelden die we uit Egypte kennen. De beelden zijn vermoedelijk op ware grootte – je kijkt Maya en Merit recht in de ogen. De linkerarm van Merit is niet zichtbaar – die heeft ze teder om haar echtgenoot heen geslagen. Was het een liefdevolle relatie? Misschien zelfs een huwelijk uit liefde?
Dat zou kunnen.
De rol van de vrouw in het Oude Egypte was anders dan bijvoorbeeld die in de klassieke oudheid van Griekenland. De vrouwen in Egypte hadden veel meer rechten. In administratieve papyri worden vrouwen genoemd worden als grootgrondbezitters. Uit oorkonden en gerechtelijke verslagen kan men opmaken dat de vrouw bij eigendomsoverdracht volledig zelfstandig optrad. Zij kon goederen aan haar kinderen overmaken zonder mogelijk verzet van de man, en zij kon een klacht indienen bij het gerecht. Zij kon allerlei beroepen uitoefenen: er waren opzichteressen en schrijfsters, en vrouwen konden zelfs vizier, rechter of priesteres zijn.

En werkte zij niet: thuis was de vrouw in elk geval de baas. De man was verplicht zijn volledige eigendom in dienst van het onderhoud van de vrouw te stellen. In huishoudelijke en familiale aangelegenheden bleef hij op de achtergrond, en liet de leiding aan de vrouw over. Zij was de meesteres van het huis, wat ook het beheer van het familievermogen inhield.

Deze huwelijksgewoonten zeggen weinig over de relatie tussen man en vrouw, behalve dat er kennelijk sprake was – of hoorde te zijn – van wederzijds respect. Het is echter ook bekend dat er in Egypte geen taboe was op huwelijken tussen personen van verschillende sociale klassen. Er zijn zelfs huwelijken van Egyptische vrouwen en mannen met slaven of nakomelingen van krijgsgevangenen bekend. Dat maakt het aannemelijk dat huwelijken uit liefde in het oude Egypte mogelijk waren.

Maya en Merit – ook een huwelijk uit liefde? Ik vind het leuk om dat te denken.